Arıqlayanda piyin 84%-i hara gedir? Cavab nəfəsinizdədir
İnsan arıqlayanda bədəndəki piy sadəcə “yox olmur”. Bəs bədən çəkisindən itirilən piy kütləsi əslində hara gedir?
Birmingem Universitetindən iki tədqiqatçının The Conversation nəşrində dərc olunan məqaləsinə görə, itirilən piyin təxminən 84%-i karbon qazına çevrilərək nəfəsvermə zamanı bədəndən xaric olur. Qalan təxminən 16% isə suya çevrilir və tər, sidik və digər bədən mayeləri vasitəsilə xaric edilir.
Bədən enerjiyə ehtiyac duyanda piy ehtiyatlarına müraciət edir
Piy itkisi bədənin qidadan aldığı enerjidən daha çox enerjiyə ehtiyac duyduğu zaman başlayır. Belə vəziyyətdə orqanizm enerji çatışmazlığını kompensasiya etmək üçün piy ehtiyatlarından istifadə edir.
Qida ilə qəbul etdiyimiz yağlar həzm sistemində yağ turşularına parçalanır. Orqanizm bu yağ turşularının bir hissəsindən hüceyrələrin qurulması, hormonların tənzimlənməsi və orqanların qorunması kimi vacib proseslərdə istifadə edir. Artıq qalan enerji isə triqliseridlər şəklində piy hüceyrələrində ehtiyat olaraq saxlanılır. Bədəndə piy əsasən iki formada toplanır: dərinin altında yerləşən dərialtı piy və daxili orqanların ətrafında daha dərin qatlarda toplanan visseral piy. Kalori çatışmazlığı yarandıqda hormonal və sinir siqnalları piy hüceyrələrində saxlanılan yağların parçalanmasını stimullaşdırır. Bu proses lipoliz adlanır.
Piy enerjiyə necə çevrilir?
Triqliseridlər parçalandıqdan sonra yaranan yağ turşuları hüceyrələrin enerji istehsal edən strukturlarına – mitoxondrilərə daxil olur. Burada onlar beta-oksidləşmə adlanan prosesdən keçir. Nəticədə orqanizmin enerji istehsal etmək üçün istifadə etdiyi bir sıra birləşmələr yaranır. Bu metabolik reaksiyaların son məhsulları isə karbon qazı və sudur.
Məhz burada maraqlı məqam ortaya çıxır: arıqlayarkən itirilən piyin böyük hissəsi tər vasitəsilə deyil, ağciyərlər vasitəsilə bədəndən çıxır. Tədqiqatçıların hesablamalarına görə, itirilən piyin təxminən 84%-i karbon qazına çevrilərək nəfəsvermə zamanı xaric edilir. Təxminən 16%-i isə suya çevrilir və bədən mayeləri vasitəsilə atılır. Müəlliflər qeyd edirlər ki, bu faizlər təxmini hesablamalardır. Çünki piy itkisi zamanı orqanizmdən xaric olan bütün məhsulların dəqiq ölçülməsi çətindir.
Bəs idman burada hansı rolu oynayır?
İnsan idman etdikdə və ya qida qəbulunu azaltdıqda orqanizmin enerji tələbatı arta bilər. Əgər qidadan alınan enerji bu tələbatı qarşılamağa kifayət etmirsə, bədən saxladığı enerji ehtiyatlarından – o cümlədən piylərdən istifadə etməyə başlayır. Lakin bu, sürətli nəfəs almağın özü piy yandırır demək deyil.
Nəfəsvermə piylərin parçalanması nəticəsində yaranan məhsulların – əsasən karbon qazının – bədəndən çıxmasının yoludur. Piyin yandırılmasını başladan əsas mexanizm isə orqanizmdə enerji çatışmazlığının yaranmasıdır. Bu səbəbdən çəki itkisində qidalanma və fiziki aktivlik vasitəsilə davamlı kalori çatışmazlığının yaradılması əsas amil olaraq qalır.
