Neft krallıqları və xarici hərbi bazalar paradı - BUNLAR HANSI ÖLKƏLƏRDİR?
Səhranın ortasında qəribə bir mənzərə var: neft fontan vurur, amma hər tərəfdə başqa-başqa bayraqlar dalğalanır.
İran Əbu-Dabidəki Fransız bazasını da vurdu. Bir tərəfdə Oman, Qətər, o biri tərəfdə Dubay, bir az aralıda Səudiyyə Ərəbistanı. Hardasa kölgədə isə Əbu-Dabi. Səhranın küləyi əsir, amma səmanın üstündəki təhlükəsizlik çətiri daha çox Vaşinqton, Paris və Böyük Britaniya istehsalıdır. Sanki ərəb coğrafiyası bir növ “beynəlxalq təhlükəsizlik sərgisi”nə çevrilib. Əgər xəritəni açıb Fars Körfəzinə baxsaq, dərhal aydın olur ki, söhbət təkcə neftdən getmir — söhbət marşrutdan gedir.
Enerji arteriyası – Hürmüz Boğazı
Körfəz ölkələrinin neft və LNG ixracının böyük hissəsi bu dar boğazdan keçir. Dünya dəniz yolu ilə daşınan neftin təxminən beşdə biri buradan ötürülür.
Kim bu nöqtəyə nəzarət edirsə, qlobal enerji təhlükəsizliyinə təsir imkanına malik olur.
ABŞ-ın mərkəzi dayaqları:
Qətər – Al Udeid hava bazası (ABŞ-ın regiondakı ən böyük hava bazası)
Bəhreyn – ABŞ 5-ci Donanmasının qərargahı
Küveyt – quru qoşunları və logistika mərkəzi
Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri – hava və dəniz infrastrukturu
Səudiyyə Ərəbistanı – strateji hərbi əməkdaşlıq
Xəritədə baxanda görürük ki, bu bazalar İran ətrafında yarımdairəvi təhlükəsizlik xətti yaradır.
Avropa oyunçuları
Böyük Britaniya – Bəhreyndə daimi dəniz bazası
Fransa – Əbu-Dabidə baza
Bu, Avropanın enerji marşrutlarına birbaşa marağından qaynaqlanır.
Regional balans
Türkiyə – Qətərdə hərbi baza
Rusiya – Suriyada Tartus və Hmeymim bazaları
Bu da göstərir ki, Yaxın Şərq artıq təkqütblü deyil, çoxqütblü hərbi rəqabət zonasına çevrilib.
Niyə məhz Körfəz?
Enerji mərkəzi – Dünya sübut olunmuş neft ehtiyatlarının böyük hissəsi burada yerləşir.
Dəniz nəqliyyatının boğaz nöqtəsi – Hürmüz bağlansa, qlobal bazar silkələnir.
İran faktoru – ABŞ və müttəfiqlərinin bölgədə mövcudluğu Tehranla balans siyasətinin tərkib hissəsidir.
Qlobal ticarət xətti – Asiya–Avropa enerji marşrutunun ürəyi.
Silah və təhlükəsizlik bazarı – Körfəz ölkələri dünyanın ən böyük silah idxalçıları sırasındadır.
Xəritə göstərir ki, Körfəz sadəcə neft quyularının cəmləşdiyi ərazi deyil. Bu, qlobal enerji arteriyası + geosiyasi bufer zona + hərbi balans meydanıdır. Ona görə də burada bazalar təsadüf deyil — bu, enerji ilə təhlükəsizliyin kəsişdiyi nöqtədir.
Neft gəliri ilə səma xəttini göydələnlərlə bəzəmək olar, amma təhlükəsizlik məsələsində yenə də xarici “mühafizə şirkətləri” iş başındadır. Səhrada ən bahalı avtomobillər sürülür, amma radar ekranında siqnallar başqa paytaxtlardan gəlir.
Əlbəttə, beynəlxalq hərbi əməkdaşlıq normal praktikadır. Amma kənardan baxanda tablo bir az ironik görünür:
Neft sənindir, torpaq sənindir, amma bazanın sahibi başqasıdır.
Bəlkə də məsələ “yeyib qızıllara bürünmək” deyil. Bəlkə məsələ budur: neft sərvəti var, amma təhlükəsizlik modeli ixrac yox, idxal məhsuludur.
Səhrada ən bahalı şey qum deyil — təhlükəsizlikdir. Və görünür, onu da xaricdən gətirirlər.
