İxracatçılara yeni dəstək mexanizmi yarandı: Daşıma xərclərinin 70%-dək hissəsini dövlət ödəyəcək

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev qeyri-neft-qaz mallarının ixracının stimullaşdırılması və Naxçıvan Muxtar Respublikasında istehsal olunan məhsulların ölkənin digər ərazilərinə daşınmasının dəstəklənməsi ilə bağlı yeni Fərman imzalayıb.

Yeni mexanizm qeyri-neft sektorunun ixrac potensialının artırılması, yeni bazarlara çıxış imkanlarının genişləndirilməsi və yerli istehsalçıların beynəlxalq rəqabət qabiliyyətinin gücləndirilməsi məqsədi daşıyır.

Niyə belə bir qərar qəbul edildi?

Fərmanda qeyd olunur ki, qlobal geosiyasi gərginlik, təchizat zəncirlərində yaranan problemlər və xarici bazarlardakı qeyri-sabitlik şəraitində qeyri-neft-qaz sektorunun inkişafı Azərbaycanın iqtisadi dayanıqlığı üçün strateji əhəmiyyət daşıyır.

Bununla yanaşı, yerli məhsulların yeni xarici bazarlara çıxışı və Naxçıvanda istehsal olunan malların ölkənin digər bölgələrinə daşınması yüksək logistika xərcləri səbəbindən məhdudlaşır. Məhz bu amil ixracatçıların rəqabət imkanlarını zəiflədən əsas problemlərdən biri hesab olunur.

İxracatçılar hansı dəstəyi alacaqlar?

Yeni qaydalara əsasən, Azərbaycan mənşəli qeyri-neft-qaz məhsullarının ixracı zamanı çəkilən nəqliyyat xərclərinin müəyyən hissəsi dövlət tərəfindən kompensasiya ediləcək.

Dəstəyin həcmi nəqliyyat növündən asılı olaraq dəyişəcək:

Dəmir yolu, hava, dəniz və Azərbaycan qeydiyyatlı avtomobil nəqliyyatı ilə daşınan yüklər üzrə xərclərin 70%-i;

Xarici qeydiyyatlı avtomobillərlə daşınan yüklər üzrə isə xərclərin 50%-i dövlət tərəfindən qarşılanacaq.

Lakin ödəniləcək məbləğ məhsulun gömrük dəyərinə bağlı müəyyən edilmiş limitləri keçməyəcək.

Gömrük dəyərinə görə limitlər necə olacaq?

Fərmana əsasən:

Avtomobil, dəmir yolu və hava nəqliyyatı ilə ixrac zamanı dəstəyin maksimal həddi məhsulun gömrük dəyərinin 15%-i qədər olacaq;

Dəniz nəqliyyatı ilə ixrac zamanı isə bu göstərici 5% təşkil edəcək.

Nəticədə ixracatçıya ödəniləcək yekun dəstək məbləği hesablanmış iki göstəricidən daha aşağı olan məbləğ əsasında müəyyən ediləcək.

Naxçıvan istehsalçılarına xüsusi güzəşt

Fərmanın mühüm hissələrindən biri Naxçıvan Muxtar Respublikası ilə bağlıdır.

Yeni mexanizmə əsasən, Naxçıvanda istehsal olunan qeyri-neft-qaz məhsullarının Azərbaycanın digər ərazilərinə quru yolu ilə daşınması üçün çəkilən nəqliyyat xərclərinin 70%-i dövlət tərəfindən kompensasiya olunacaq.

Bu addım muxtar respublikanın blokada şəraitində fəaliyyət göstərməsi və logistika imkanlarının məhdud olması nəzərə alınaraq qəbul edilib.

Dəstək necə alınacaq?

İxrac və daxili daşıma dəstəyi rüblük əsasda veriləcək.

İxracatçılar və ya məhsul göndərən müəssisələr həyata keçirdikləri daşımalar barədə müraciət etdikdən sonra ödənişlər Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi tərəfindən həyata keçiriləcək.

Nazirlər Kabineti və İqtisadiyyat Nazirliyinə üç ay müddətində dəstək mexanizminin tətbiqi qaydalarını, müraciət prosedurlarını və dəstəyin şamil olunacağı məhsul siyahılarını hazırlamaq tapşırılıb.

Yeni mexanizm nə vaxt qüvvəyə minəcək?

Fərmanın əsas müddəaları 2026-cı il sentyabrın 1-dən qüvvəyə minəcək.

Dəstək proqramı uzunmüddətli xarakter daşıyır və 2036-cı il sentyabrın 30-dək həyata keçiriləcək ixrac və daxili daşımaları əhatə edəcək.

İxrac üçün yeni mərhələ

İqtisadçıların fikrincə, logistika xərclərinin dövlət tərəfindən qismən qarşılanması qeyri-neft məhsullarının xarici bazarlarda rəqabət qabiliyyətini artıracaq, ixracın coğrafiyasını genişləndirəcək və yerli istehsalçıların ənənəvi bazarlardan kənar yeni bazarlara çıxışını asanlaşdıracaq.

Xüsusilə kənd təsərrüfatı, qida sənayesi, yüngül sənaye, tekstil və emal sənayesi müəssisələrinin bu mexanizmdən əhəmiyyətli fayda əldə edəcəyi gözlənilir. Eyni zamanda, Naxçıvanda fəaliyyət göstərən istehsalçılar üçün nəqliyyat xərclərinin azalması yeni investisiyaların və istehsal həcmlərinin artmasına əlavə stimul verə bilər.