Hər 100 manatlıq sığorta haqqının 37 manatı ödənişə gedir: TOP-5 sığorta şirkətinin TƏHLİLİ

Azərbaycan sığorta bazarında 2026-cı ilin ilk 7 ayında 318,7 milyon manat sığorta haqqı toplanıb. Lakin eyni dövrdə sığorta ödənişlərinin 117,2 milyon manata çatması bazarda risklərin də böyüdüyünü göstərir. Ən diqqətçəkən məqam isə bazarın böyük hissəsinin bir neçə şirkətin əlində cəmlənməsidir.

Azərbaycan Mərkəzi Bankının təqdim etdiyi məlumatlara əsasən, 2026-cı ilin yanvar-iyul aylarında ölkədə fəaliyyət göstərən və hesabatda əks olunan sığortaçılar üzrə 318 milyon 740 min manat sığorta haqqı toplanıb. Bu vəsaitin 117 milyon 178 min manatı isə sığorta ödənişlərinə yönəldilib.

Beləliklə, bazarın ümumi ödəniş/yığım nisbəti təxminən 36,8% təşkil edib. Başqa sözlə, sığorta şirkətləri topladıqları hər 100 manat sığorta haqqına qarşı orta hesabla 36,8 manat ödəniş həyata keçiriblər. Amma bu rəqəmi şirkətlərin mənfəət marjası kimi qəbul etmək olmaz. Çünki sığorta şirkətlərinin inzibati xərcləri, agent və broker komissiyaları, təkrarsığorta haqları, ehtiyatların formalaşdırılması və digər xərcləri də mövcuddur. Ona görə də 36,8%-lik göstərici daha çox bazarın sığorta risklərinin nə qədərini faktiki ödənişə çevirdiyini göstərən ilkin indikator kimi qiymətləndirilməlidir.

İyulda sığorta haqları 38,2 milyon manat artıb

Məlumatların dinamikasına baxdıqda iyul ayının özündə də ciddi aktivlik görünür. İlin ilk 6 ayında sığorta haqları 280,6 milyon manat, ödənişlər isə 99,8 milyon manat idi. Yanvar-iyulda isə bu göstəricilər müvafiq olaraq 318,7 milyon manat və 117,2 milyon manat olub.

Deməli, təkcə iyul ayında bazara 38,2 milyon manat sığorta haqqı daxil olub. Eyni ay ərzində təxminən 17,4 milyon manat sığorta ödənişi həyata keçirilib. Burada daha maraqlı məqam ödənişlərin dinamikasıdır. İyulun sonunda yığımlar iyun sonundakı göstəricidən 13,6%, ödənişlər isə 17,4% çox olub. Yəni ödənişlərin artım tempi sığorta haqlarının artım tempini təxminən 3,8 faiz bəndi üstələyib. Bu isə bazarda risk yükünün müəyyən qədər artdığını göstərən siqnaldır.

Əsas oyunçu: PAŞA Sığorta

Şirkətlər üzrə bölgü isə bazarın strukturunu daha aydın göstərir. Yanvar-iyul aylarında PAŞA Sığorta təxminən 70,9 milyon manat sığorta haqqı toplayıb. Bu, ümumi bazarın təxminən 22,2%-i deməkdir. Şirkətin həyata keçirdiyi sığorta ödənişləri isə 24,2 milyon manat olub. Beləliklə, PAŞA Sığortada ödənişlərin yığımlara nisbəti təxminən 34,2% təşkil edib. Bu göstərici bazarın orta səviyyəsindən aşağıdır.

PAŞA Həyat ikinci böyük oyunçudur

İkinci yerdə PAŞA Həyat Sığorta gəlir. Şirkətin yanvar-iyul aylarında topladığı sığorta haqları 49,6 milyon manat olub. Bu, ümumi bazarın təxminən 15,6%-nə bərabərdir. Ödənişlər isə 13,6 milyon manat təşkil edib və ödəniş/yığım nisbəti 27,4% olub. Beləliklə, PAŞA Sığorta və PAŞA Həyat birlikdə 120,5 milyon manat sığorta haqqı toplayıb. Bu, hesabatda əks olunan ümumi bazarın 37,8%-i deməkdir. Yalnız aktiv sığortaçılar nəzərə alınanda isə bu iki şirkətin payı təxminən 48,7%-ə yüksəlir. Bu, bazarın konsentrasiyasının kifayət qədər yüksək olduğunu göstərir. 

İlk beşlik bazarın yarıdan çoxunu formalaşdırır

Bazarın ilk beş oyunçusuna baxdıqda konsentrasiyanın daha yüksək olduğu görünür:

Bu beş şirkət birlikdə təxminən 188,3 milyon manat sığorta haqqı toplayıb. Bu isə ümumi göstəricinin təxminən 59%-idir. Yəni sığorta bazarında hər 100 manatlıq yığımın təxminən 59 manatı beş şirkətin payına düşür.

Ən diqqətçəkən rəqəm: Atəşgah Həyatda 88,7%-lik ödəniş nisbəti

Şirkətlər üzrə ödəniş/yığım nisbətləri arasında ciddi fərqlər var. Ən yüksək göstəricilərdən biri Atəşgah Həyatda qeydə alınıb. Şirkət yanvar-iyulda 21,1 milyon manat sığorta haqqı toplayıb, 18,7 milyon manat ödəniş edib. Beləliklə, ödənişlərin yığımlara nisbəti 88,7% təşkil edib. Bu, bazarın orta göstəricisi olan 36,8%-dən 52 faiz bəndindən çox yüksəkdir. Əlbəttə, bu göstəricini avtomatik olaraq şirkətin maliyyə vəziyyətinin pisləşməsi kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz. Həyat sığortasında ödənişlərin strukturu və müqavilələrin xüsusiyyətləri qeyri-həyat sığortasından ciddi şəkildə fərqlənir. Amma bu qədər yüksək nisbət analitik baxımdan izlənməli göstəricidir.

Digər tərəfdə isə İpək Yolu Sığorta var

Tamamilə fərqli mənzərə İpək Yolu Sığortada müşahidə olunur. Şirkət yanvar-iyul aylarında 16,85 milyon manat sığorta haqqı toplayıb. Ödənişləri isə cəmi 244 min manat olub. Nəticədə ödəniş/yığım nisbəti 1,45% təşkil edib. Bu göstərici bazarın orta səviyyəsindən çox aşağıdır. Burada da təkcə rəqəmə əsaslanaraq şirkətin “daha yaxşı” fəaliyyət göstərdiyini söyləmək düzgün olmaz. Sığorta portfelinin strukturu, risklərin xarakteri, müqavilələrin müddəti və ödənişlərin hansı dövrə aid olması kimi amillər nəzərə alınmalıdır. Lakin bu fərq bazarın şirkətlər üzrə risk profilinin nə qədər fərqli olduğunu göstərir. 

A-Qroup-da ödənişlər yığımları üstələyib 

Daha bir diqqətçəkən göstərici A-Qroup üzrə qeydə alınıb. Şirkət yanvar-iyulda təxminən 2,65 milyon manat sığorta haqqı topladığı halda, ödənişləri 4,8 milyon manata çatıb. Nəticədə ödəniş/yığım nisbəti 181%-dən çox olub. Bu, o demək deyil ki, şirkət mütləq zərər edib. Çünki sığorta ödənişlərinin maliyyələşdirilməsi əvvəlki dövrlərdə yaradılmış texniki ehtiyatlar və digər mənbələr hesabına həyata keçirilə bilər. Maraqlıdır ki, şirkətdə ödənişlərin bu qədər yüksək olmasının səbəbi nədir? Burada iri bir sığorta hadisəsi, portfelin struktur dəyişikliyi və ya əvvəlki dövrlərdən qalan öhdəliklərin icrası kimi faktorlar ola bilər.

Bazarda başqa bir mühüm məqam: lisenziyası ləğv edilmiş şirkətlər

Azərbaycan Mərkəzi Bankının açıqladığı məlumatda ayrıca “lisenziyası ləğv edilmiş sığortaçılar” bölməsi də göstərilir. Bu qrup üzrə yanvar-iyulda 71,3 milyon manat sığorta haqqı və 25,1 milyon manat ödəniş göstərilib. Bu rəqəmin ümumi bazarda payı təxminən 22,4%-dir. Bu göstəricilər lisenziyası ləğv edilmiş sığortaçıların əvvəlki fəaliyyətindən qalan portfel və öhdəliklərlə bağlı məlumatları əks etdirir.

Ona görə aktiv bazarın real rəqabət mənzərəsini təhlil edərkən bu qrup ayrıca götürülməlidir. Bu halda aktiv şirkətlərin yığımları təxminən 247,5 milyon manat, ödənişləri isə 92,1 milyon manat təşkil edir. Deməli, aktiv bazar üzrə ödəniş/yığım nisbəti təxminən 37,2% olur.

Beləliklə, PAŞA Sığorta və PAŞA Həyatın birlikdə aktiv bazarın təxminən yarısını formalaşdırması bazarda yüksək konsentrasiya olduğunu göstərir. Bu, bir tərəfdən iri şirkətlərin kapital, brend, korporativ müştərilər və məhsul çeşidi baxımından üstünlüyünü göstərir. Digər tərəfdən isə rəqabət baxımından sual yaradır: Kiçik və orta sığorta şirkətləri bazarda öz paylarını hansı hesabına artıra biləcəklər?

Əgər bazarın əsas artımı böyük şirkətlər hesabına formalaşırsa, uzunmüddətli perspektivdə məhsul innovasiyası, qiymət rəqabəti və müştəri seçiminə təsirlər sual altında qalacaq. Ən vacib tendensiyadan biri də budur ki, yığımlar artır, amma ödənişlər daha sürətlə artır.

Bu tendensiya davam edərsə, sığorta şirkətlərinin texniki nəticələrinə təzyiq arta bilər. Burada xüsusilə həyat sığortası, avtomobil sığortası, tibbi sığorta və digər yüksək ödəniş tezliyinə malik seqmentlər üzrə ayrıca dinamikanın araşdırılması vacibdir.