Qeyri-işlək kreditlər 900 milyona çatır. Problemli kreditlərin payı son aylarda niyə artır?

Azərbaycan bank sektorunda qeyri-işlək kreditlərin (QİK) həcmi 2026-cı ilin ilk rübündə artmaqda davam edib. Mərkəzi Bankın açıqladığı statistik göstəricilərə əsasən, 2025-ci ilin sonu ilə müqayisədə problemli kreditlərin həcmi üç ay ərzində 114,5 milyon manat və ya 15 faiz artaraq 762,6 milyon manatdan 877,1 milyon manata yüksəlib.

Nəticədə qeyri-işlək kreditlərin ümumi kredit portfelində payı da artaraq 2,5 faizdən 2,9 faizə çatıb. Bu göstərici hələ də beynəlxalq standartlarla müqayisədə kritik səviyyədə hesab olunmasa da, son aylardakı dinamika diqqət tələb edir.

Problemli kreditlərin strukturuna nəzər saldıqda ən böyük artım biznes və istehlak kreditlərində müşahidə olunur. Biznes kreditləri üzrə qeyri-işlək borcların həcmi 2025-ci ilin sonundakı 428,8 milyon manatdan 2026-cı ilin mart ayının sonuna 507,4 milyon manata yüksəlib. Bu seqmentdə problemli kreditlərin xüsusi çəkisi isə 2,7 faizdən 3,1 faizə çatıb.

İstehlak kreditləri üzrə vəziyyət daha diqqətçəkicidir. Problemli istehlak kreditlərinin həcmi 304,6 milyon manatdan 333,6 milyon manata yüksəlib. Nəticədə bu kateqoriyada qeyri-işlək kreditlərin payı 3,3 faizdən 3,5 faizə qədər artıb. Beləliklə, bank sektorunda ən riskli kredit seqmenti məhz istehlak kreditləri olaraq qalır.

İpoteka kreditləri isə ən dayanıqlı portfel kimi görünür. Bu sahədə qeyri-işlək kreditlərin həcmi cəmi 36 milyon manat təşkil edir və ümumi ipoteka portfelində payı 0,8 faiz səviyyəsindədir. Bu göstərici həm biznes, həm də istehlak kreditləri ilə müqayisədə xeyli aşağıdır və ipoteka kreditlərinin daha yüksək təminatlı olması ilə izah edilir.

Ekspertlərin fikrincə, son aylarda problemli kreditlərin artmasının bir neçə əsas səbəbi var. İlk növbədə, son illərdə istehlak kreditləşməsinin sürətlə genişlənməsi əhalinin borc yükünü artırıb. Kredit portfelinin böyüməsi ilə yanaşı, daha yüksək risk qrupuna aid borcalanların da maliyyələşdirilməsi problemli kreditlərin sayının artmasına təsir göstərib. Digər tərəfdən, bəzi ailələrin gəlirlərinin kredit ödənişlərinin artım tempinə uyğun yüksəlməməsi onların borc öhdəliklərini yerinə yetirmək imkanlarını məhdudlaşdırıb.

Biznes kreditləri üzrə problemli borcların artması isə müəyyən sektorlarda gəlirliliyin zəifləməsi, xərclərin yüksəlməsi və bazar şəraitindəki dəyişikliklərlə əlaqələndirilir. Xüsusilə kiçik və orta sahibkarlıq subyektləri üçün maliyyələşmə xərclərinin yüksək qalması bəzi kreditlərin vaxtında qaytarılmasını çətinləşdirə bilər. Bundan əlavə, son illərdə verilmiş kreditlərin bir hissəsinin ödəmə müddətinin kritik mərhələyə çatması da statistikada problemli kreditlərin artımını sürətləndirən amillərdən biri hesab olunur.

Maraqlıdır ki, kredit portfelinin sürətli böyüməsi ilə yanaşı, müəyyən borcalan qruplarının ödəniş qabiliyyətində də zəifləmə müşahidə olunur. Xüsusilə istehlak kreditləri üzrə yüksək faiz yükü və əhalinin borclanmasının artması gələcək dövrlərdə risklərin daha da yüksəlməsinə səbəb ola bilər.

Ümumilikdə, bank sektorunda qeyri-işlək kreditlərin səviyyəsi hələlik idarəolunan həddə qalsa da, son aylarda müşahidə olunan artım tendensiyası həm banklar, həm də tənzimləyici qurum üçün diqqət mərkəzində qalmalıdır.