Fabriklərdə artıq 5 milyon robot işləyir: humanoid robotlara olan böyük maraq və reallıq
Dünyanın fabriklərində çalışan sənaye robotlarının sayı ilk dəfə 5 milyonu keçib. Bununla belə, insanabənzər robotlara – humanoidlərə – olan böyük marağın hələlik real istehsal göstəriciləri ilə tam uyğun gəlmədiyi görünür.
Beynəlxalq Robotika Federasiyasının (IFR) illik “World Robotics” hesabatına görə, ötən il dünyada fəaliyyətdə olan sənaye robotlarının sayı 9% artaraq təxminən 5,08 milyon ədədə çatıb. Eyni zamanda, bir il ərzində fabriklərdə quraşdırılan yeni sənaye robotlarının sayı 11% artaraq ilk dəfə 600 mini keçib – 603 min ədəd olub.
Frankfurtda yerləşən və təxminən üç onillikdir robototexnika sənayesini izləyən IFR-in prezidenti Ceyn Heffner bildirib ki, sənaye avtomatlaşdırılması sürətlə inkişaf edir. Onun sözlərinə görə, dünyada fabriklərdə işləyən robotların sayı yeddi il əvvəlki göstəricidən iki dəfədən çoxdur. Ən sürətli artım Asiyada müşahidə olunur. Amerika qitəsi də artım tempinə görə öndədir. Avropada isə robotlaşma daha yavaş gedir.
Avropada robotlaşma zəifləyir
Avropa İttifaqında fəaliyyətdə olan sənaye robotlarının sayı 2025-ci ildə ilk dəfə 700 mini keçərək 712 minə çatıb. Bu, Avropada işləyən bütün robotların 84%-ni təşkil edir. 2015-ci ildə Aİ-də cəmi 390 min robot fəaliyyət göstərirdi. Beləliklə, on il ərzində robotların sayı 80%-dən çox artıb.
Lakin son dövrdə artım tempi zəifləyib. 2025-ci ildə Aİ-də yeni quraşdırılan sənaye robotlarının sayı 11% azalaraq 60,5 minə düşüb. Son beş ildə illik orta artım tempi isə cəmi 3% təşkil edib. Avropada robotlaşmanın əsas mərkəzi olaraq Almaniya qalır. Aİ-də quraşdırılan robotların 41%-i Almaniyanın payına düşür. Bununla belə, ölkədə yeni robotların quraşdırılması 8% azalaraq 25 min ədəddən aşağı düşüb.
Çin robotlaşmada liderliyini daha da gücləndirir
Çin isə əksinə, robotlaşmada liderliyini genişləndirir. 2025-ci ildə Çində 354 min sənaye robotu quraşdırılıb. Bu, əvvəlki illə müqayisədə 20% çoxdur. Beləliklə, dünyada həmin il quraşdırılan bütün sənaye robotlarının 59%-i Çinin payına düşüb. ABŞ isə Yaponiyanı geridə qoyaraq dünyanın ikinci ən böyük robot bazarına çevrilib. Ölkədə təxminən 38,5 min robot quraşdırılıb ki, bu da illik 12% artım deməkdir.
Bəs humanoid robotlar?
İnsanabənzər robotlara gəlincə, onların bazarı hələ sənaye robotları ilə müqayisədə çox kiçikdir. IFR-in ayrıca açıqlamasına görə, ötən il dünyada sənaye və peşəkar məqsədlərlə cəmi 7 minə yaxın humanoid robot satılıb. Bu, IFR-in ilk dəfə ayrıca izlədiyi göstəricidir. Üstəlik, bu robotların bir çoxu real istehsalat proseslərində işləmək üçün deyil, süni intellekt modellərinin öyrədilməsi məqsədilə alınıb.
Avtomobil istehsalçıları humanoid robotları sınaqdan keçirsələr də, adətən bir zavodda 10-dan az robot istifadə olunur. Bununla belə, ABŞ-ın Bank of America bankı humanoid robotların satışının bu il 90 minə, 2030-cu ilədək isə 1,2 milyona çatacağını proqnozlaşdırır.
Böyük vədlərlə reallıq arasındakı fərq
Humanoid robotlara marağın maliyyə bazarlarında da böyük olduğu görünür. Lakin şirkətlərin real istehsal imkanları ilə bağlı suallar qalmaqdadır. Hyundai şirkətinə məxsus Boston Dynamics-in gələn il birjaya çıxması ehtimalı azalıb. Buna səbəb şirkətin Atlas humanoid robotunu hələ geniş miqyasda tətbiq edə bilməməsi və şirkətin zərərli olmasıdır. Çində isə tənzimləyicilərin humanoid robot şirkətlərinin IPO-larını yavaşlatdığı bildirilir.
Robot istehsalçısı Unitree-nin səhmləri avqustun 19-da Şanxay birjasında debüt zamanı beş dəfədən çox bahalaşıb. Lakin sonradan səhmlər maksimum qiymətindən 55% geriləyib və əvvəlki səviyyəsinə qayıtmaqda çətinlik çəkib. Tesla şirkətinin rəhbəri İlon Mask da özünün Optimus humanoid robot proqramının qarşısındakı çətinlikləri etiraf edib.
Onun sözlərinə görə, bu robot Tesla tarixində istehsalı miqyaslandırılması ən çətin məhsul olacaq. Səbəb isə robotun bütün komponentlərinin yeni olması və hazır təchizat zəncirinin mövcud olmamasıdır.
Əsas dəyər haradadır?
Bu il Brüsseldə yerləşən Arthur D. Little konsaltinq şirkətinin hazırladığı hesabat da oxşar nəticəyə gəlir. Hesabatda qeyd olunur ki, humanoid robotlar diqqəti cəlb edəcək, lakin dəyəri əsasən ixtisaslaşmış fiziki süni intellekt sistemləri yaradacaq. Buraya robot qolları, özünü idarə edən avtomobillər və real dünyanı qəbul edib qərar verə və hərəkət edə bilən digər maşınlar daxildir.
Şirkət bu daha geniş bazarın hazırda təxminən 18 milyard dollar olduğunu qiymətləndirir. Bunun yalnız 2-3 milyard dolları humanoid robotların payına düşür. Hesabata görə, fiziki süni intellekt bazarı 2030-cu ilədək 60–100 milyard dollara çata bilər.
Fabriklər humanoid robotlar üçün ideal mühitdirmi?
Ekspertlərin fikrincə, robotların geniş miqyasda tətbiqi üçün ən uyğun mühitlər fabriklər və anbarlardır. Çünki burada təkərli robotlar və sabit robot qolları daha ucuzdur və konkret tapşırıqlara uyğunlaşdırılması daha asandır. PickNik Robotics şirkətinin rəhbəri Deyv Qrantın sözlərinə görə, robotların mütləq insan bədən formasını təqlid etməsinə ehtiyac yoxdur.
Humanoid robotların qarşısında hələ bir sıra ciddi problemlər qalır. Bunlara insan səviyyəsində çeviklik, nəzarət olunan mühitdən kənarda etibarlı avtonom işləmə, onların istifadəsi üçün konkret və genişmiqyaslı tətbiq sahəsinin müəyyən edilməməsi, eləcə də məsuliyyət və sığorta məsələləri daxildir.
Siemens artıq Erlangen zavodunda logistika işləri üçün robotu sınaqdan keçirib. BMW isə avtomobil və batareya istehsalında humanoid robotdan istifadə edir. Lakin bu sınaqların fonunda IFR-in nəticəsi dəyişmir: humanoid robotların böyük hissəsi hələ prototip və pilot mərhələsindədir. Zavodlarda ənənəvi sənaye robotları isə hələ də daha qənaətcil və praktik hesab olunur.
Beləliklə, 2026-cı ilin robototexnika hekayəsi hələlik humanoid robotların sürətli yayılması deyil. Əsas proses artıq real istehsalatda özünü doğrultmuş robotların daha yavaş, lakin davamlı şəkildə sayının artırılmasıdır.
