İnsan cəsədlərini qoruyan texnologiyanın müəllifi 81 yaşında dünyasını dəyişdi
İnsan anatomiyasını milyonlarla insana fərqli rakursdan tanıdan, ölümdən sonra insan bədəninin xüsusi üsulla uzun illər qorunmasını mümkün edən plastinasiya texnologiyasının müəllifi, alman anatomu Qunter fon Hagens (Gunther von Hagens) 81 yaşında vəfat edib. Bu barədə onun ailəsi və Heidelberqdə fəaliyyət göstərən Plastinasiya İnstitutu məlumat yayıb.
Dünyanı heyrətləndirən texnologiyanın müəllifi
Qunter fon Hagens 1977-ci ildə Heidelberq Universitetində işlədiyi dövrdə plastinasiya adlanan texnologiyanı hazırlayıb. Bu üsul insan və heyvan toxumalarındakı su və piylərin xüsusi polimerlərlə əvəz edilməsinə imkan verir. Nəticədə cəsədlər çürümədən, formasını itirmədən onilliklər boyu saxlanıla bilir.
Bu yenilik tibbi təhsildə böyük dönüş yaradıb. Əvvəllər yalnız anatomiya laboratoriyalarında görünə bilən insan orqanları və əzələləri plastinasiya sayəsində uzunmüddətli tədris materialına çevrilib.
"Body Worlds" sərgisi milyonlarla insanı cəlb etdi
Von Hagens dünya şöhrətini isə "Body Worlds" ("Körperwelten") adlı sərgilər sayəsində qazanıb.
1995-ci ildə Tokioda keçirilən ilk sərgidən sonra ekspozisiya dünyanın onlarla ölkəsində nümayiş etdirilib. Burada plastinasiya olunmuş real insan cəsədləri və orqanları nümayiş etdirilir, insan bədəninin quruluşu əyani şəkildə təqdim olunurdu. Ümumilikdə sərgiləri 58 milyondan çox insan ziyarət edib.
Elm, yoxsa etik mübahisə?
Von Hagensin işi elmi ictimaiyyətdə böyük maraq doğursa da, eyni zamanda uzun illər etik müzakirələrin mərkəzində olub.
Tənqidçilər hesab edirdilər ki, insan cəsədlərinin sərgilənməsi insan ləyaqətinə ziddir. O isə bütün eksponatların sağlığında bədənlərini elmə bağışlamağa razılıq vermiş donorların cəsədləri olduğunu bildirirdi. Onun fikrincə, məqsəd sensasiya yaratmaq deyil, insanlara öz bədənlərini daha yaxşı tanıtmaq idi.
Öz cəsədi də plastinasiya olunacaq
Qunter fon Hagensə bir neçə il əvvəl Parkinson xəstəliyi diaqnozu qoyulmuşdu. O, hələ 2018-ci ildə həyat yoldaşından ölümündən sonra öz bədəninin də plastinasiya olunmasını və sərgilərdə nümayiş etdirilməsini xahiş etmişdi.
Ailəsi onun bu vəsiyyətini yerinə yetirəcəyini açıqlayıb. Beləliklə, insan bədənini öyrənmək üçün ömrünü həsr edən alim ölümündən sonra da öz ixtirasının bir hissəsinə çevriləcək.
Beləliklə, Qunter fon Hagensin yaratdığı plastinasiya texnologiyası tibb elmində inqilabi yeniliklərdən biri hesab olunur. Bu üsul sayəsində anatomiya dərsləri daha vizual və əlçatan olub, tibb tələbələri insan bədənini əvvəlkindən daha dəqiq öyrənmək imkanı qazanıblar.
Bununla yanaşı, onun fəaliyyəti elm və etik dəyərlər arasında sərhədlərin harada başlaması ilə bağlı qlobal müzakirələri də gücləndirdi. Kimiləri onu təhsildə inqilab edən alim, kimiləri isə insan bədəninin nümayişini etik baxımdan qəbuledilməz hesab edirdi.
Mübahisələrə baxmayaraq, bir fakt dəyişmir: Qunter fon Hagens insan anatomiyasının öyrədilməsi üsullarını dəyişən və bu sahədə silinməz iz qoyan alimlərdən biri kimi tarixdə qalacaq.
